Bağlanma Kuramı, Dini Deneyim ve Doğuştan Gelen Doğa: Tanrı ve Bağlanma Arasındaki İlişkiyi Açıklamak İçin Kapsamlı Bir Model Önerisi
Author :
Abstract
Bu çalışma, özellikle İslam bağlamında, bağlanma teorisinin dini deneyimleri açıklamadaki uygulanabilirliğini ve sınırlılıklarını eleştirel bir şekilde değerlendirmektedir. Bireyin Tanrı/Allah ile olan ilişkisini ampirik bulgular (uyum/telafi), Tanrı'ya Bağlanma Envanteri (AGI) ve meta-analizler aracılığıyla incelemektedir. İslam perspektifinden bakıldığında, bağlanma figürü olarak Allah, Allah'ın Güzel İsimleri (Esmâ'l-Hüsnâ), Kur'an ayetleri ve dualara dayanmaktadır. Mevcut modeller, dini deneyimin çok katmanlı doğasını yakalayamamaktadır. Bu nedenle, (1) biyolojik bağlanma sistemi, (2) psikolojik temsil çerçevesi ve (3) ontolojik/varoluşsal yönelimleri birleştiren üç katmanlı bir model önerilmektedir. Bu model, fıtrat (insan doğuştan gelen eğilimi) kavramını bağlanma teorisiyle bütünleştirmektedir. Makale ayrıca klinik metodoloji ve ampirik test edilebilirlik için hipotezler sunmaktadır.
Keywords
Abstract
This study critically evaluates attachment theory’s applicability and limitations in explaining religious experiences, particularly within Islam. It examines the individual’s relationship with God/Allah through empirical findings (correspondence/compensation), the Attachment to God Inventory (AGI), and meta-analyses. From an Islamic perspective, Allah as an attachment figure is grounded in the Beautiful Names of Allah (Asmāʾ al-Ḥusnā), Qur’anic verses, and prayers. Existing models fail to capture the multi-layered nature of religious experience. Therefore, a three-tiered model is proposed, combining: (1) biological attachment system, (2) psychological representational framework, and (3) ontological/existential orientations. This model integrates the concept of fitrah (human innate disposition) with attachment theory. The paper also presents hypotheses for clinical methodology and empirical testability.
